Euskal Herri osoan bizi da, bai itsas hertzean bai Ebro ibaiaren lautadetan. Urzalea, ur mantsoak edo geldoak ditu gogoko.

Tamaina txikikoak, arrak emeak baino zertxobait txikiagoak dira. Goiko partean orbain beltz fin bat dute, beheko partea zuria erdialdean eta laranja aldeetan.

Dimorfismo sexuala ernal garaian antzeman daiteke batipat. Arrek bizkarretatik isatsera dihoan gandorra erakusten dute. Barrabilak ere handitzen zaizkie eta hanketako atzen mintzak garatzen dituzte (oin palmatua-hortik izena).

(L.Danborenea)
Ugal garaia udaberrian ematen da. Eztei dantza harrigarriari ekiten diote uretan. Sexu jolas hauen ondoren, azkenean, arrak espermatoforoa isuri eta emeak jasoko du bere kloakan sartuz ernalketa gerta dadin. Jarritako arraultzak 200 inguru izaten dira. Emeak banan banan joango da arraultz hauek landareetan itsasten. Arraultz hauengandik jaioko diren larbek brankiak izango dituzte hasiera batean. Apaburuak ez bazala aurreko hankak garatuko dituzte aurrenen. Metamorfosiaren bitartez leorreratu ahal izango dira negua heldu baino lehen.

Uretatik aldentzen direnean ezkutuan bizi dira harri edo egur azpian, heze irauteko (bere larrua heze mantendu behar bait dute). Elikagaia gaualdean bilatzen dute. Anfibio gehienak bezala bere dieta intsektu, zizare edota beste animali txikiez osaten delarik.

(Alduran hartutako irudia. L.Danborenea)

Euskal Herri osoan aurkitzen da, bai behealdean bai mendietan ere. Bere izena beti ur ondoan aurkitzen delako ematen zaio ( putzu, laku edo ibaietan). Baso igel gorria baino handiagoa izatera heldu daiteke (10-15 zentimetro). Tinpano borobilak ikusteko errazak dira, bere begi handien ondoan kokatzen direlarik. Arrak, normalean, emeak baino txikiagoak dira. Aurreko hankak sendoagoak dituzte eta emeei deitzeko bi aho zorro.

Intsektuak, armiarmak, zizareak eta animali txikiak jaten ditu (baita beste anfibio eta arraiak ere).

Ugalketa udaberrian gertatzen da; arrak aho zorroen bidez emeak erakartzen ditu. Biak elkarrekin daudela arrak bere bi aurreko beso sendoekin heldu eta gainean jarriko da. Emeak 800-10.000 bitarteko arraultza bitartean jartzen ditu, arrak ernaldu ditzan.

Apaburuek arnasa brankien bidez hartzen dute, jaio eta bost hilabetera igel bihurtzeko metamorfosiaren bidez.
Metamorfosi horretan buztana galdu eta birikak garatuko ditu, Landareak jateari utzi eta beste animaliak jatera ekingo diolarik.

(Argazki guztiak Aiako Harrian hartutak. L.Danborenea)

RANA TEMPORARIA, LINNEAUS 1758

GAZTELERAZ: RANA BERMEJA

ORDENA: SALIENTIA

FAMILIA: RANIDAE

(Goizueta inguruan hartutako irudia)

Mendi igela dugu Baso Igel Gorria, Euskal Herri osoan aurki
dezakeguna (Bizkaiko kosta eta Euskal Herriko hegoaldean izan ezik).

Haritz eta pagadiz osatutako basoak ditu gustoko, hezetasun
handikoak.

Baso Igel Gorria igel handia da, 10 zentimetrotara heldu
daiteke. Burua luzea du eta tinpano nabamena. Bere ezaugarrien artean
begietatik besoetara dijoan orbain iluna aipatzekoa da. Bere koloreak eta orbain
ilun honek zaila egiten du lurreko hostoengandik bereiztea; mimetismoa defentsa
bezala erabiltzen duen anurua dugu beraz.

Aurreko besoetan lau atz ditu eta hanketan bost atz mintz
interdigitalez osatuak. Dimorfismo sexuala ez da nabariegia. Emeak handiagoak
izaten dira eta arrek kanturako erabiltzen dituzten zorroak barnean izaten dituzte,
ikusteko zailak. Arren besoak sendoagoak dira, emeei heltzeko erabiltzen
dituzte ugalketa garaian (anplexoa).

(Urdaburun hartutako irudia. L.Danborenea)

Elikatzeko ilunabarrean ateratzen dira, gauetan harrapatzen
dituzte intsektu, armiarma edota beste animali txikiak. Enbor, goroldio eta
harriak erabiltzen dituzte gordeleku bai egunez bai hibernazio garaietan.
Hibernazio garaia bukatzen denean (otsailean normalean) ezkutalekutik irten
eta uretara abiatzen dira ugaltzeko.

Emeek milaka arraultza erruten dituzte eta
arrak bere esperma jartzen du. Arraultza hauetatik irtengo diren apaburuek lau
hilabete beharko dituzte igeltxo moduan uretatik irtetzeko basoko bidera.

BUFO BUFO, LINNEAUS
(1758)

GAZTELERAZ: SAPO COMUN

ORDENA: ANURA (SALIENTIA)

FAMILIA: BUFONIDAE

Europa osoan aurkitzen den anfibioa dugu Apo Arrunta. Euskal Herrian ere edonon aurki dezakegu. Mendi zein itsas mailan, klima lehor eta hezeetan.

Tamaina handiko apoa da, Euskal Herrian aurki daitekeen anfibiorik handienetakoa (handiena agian) 15 zm-ko luzera izatera heldu daitekeelarik (arrak gutxiago). Gauean ateratzen da bere izkutalekutik intsektuetaz elikatzeko.

Apo gehienak bezala jauzi egiteko unean ez da oso iaioa (atzeko hankak igelekin konparatuta motzagoak dira), horregatik oso errez harrapa daiteke. Hori dela eta badu bere defentsa sistema, garun parotoideo-en bidez pozoia isurtzen du .

Pozoi honek (bufotoxina) ez digu gizakiei minik ematen eta beste animalie ere irritazioa sortzen die gehienez aho, mutur edo begietan. Erabiltzen duen beste “arma defentsibo” bat bere larruaren kolorea da, mimetismoa alegia, mugitzen ez bada zail izango zaigu eta ikustea. Azkenik, eta defentsa moduan baita ere, bere gorputza puzteko ahalmena du postura oso berezi bat hartuz.

Udaberrian apoak uretara hurbiltzen dira (bai putzu, erreka edo iturrietara); hemen arra eme baten gainean jartzen da eta azken honek arraultzak jarri ondoren arrak ernalduko ditu. Eme bakoitzak 1000-5000 arraultza jarri ditzake.

Bi aste uretan pasa ondoren apaburu ilun eta txikiak aterako dira arraultzetatik. Hilabete emango dute uretan metamorfosia burutu arte.

Argazkiak Astigarragan eta Susperregin atereak (L.Danborenea)

(Baztanen hartutako irudia. L.Danborenea)